Met het eind 2030 te voltooien Waterfront Harderwijk, werkt de gemeente aan een ambitieuze gebiedsontwikkeling die van Harderwijk weer een bruisende stad aan het water maakt. Na eerdere betrokkenheid bij de ingrijpende metamorfose van het gebied, speelt Boskalis Nederland nu een prominente rol in de derde fase: het volledig emissieloos bouw- en woonrijp maken van een woonwijk met 980 duurzame woningen. Haalbaar en betaalbaar emissieloos bouwen: door als opdrachtgever en -nemer samen op te trekken, wordt in de Veluwse stad keihard bewezen dat het kan.
De Harderwijkse gemeenteraad is eensgezind als het aankomt op emissieloos bouwen. Met het oog op stikstof vragen werkzaamheden op het randje van het Natura 2000-gebied de Veluwe om duurzame oplossingen. Een werkwijze die de stad inmiddels helemaal heeft omarmd en koploper maakt in emissieloos bouwen.
Wethouder Duurzaamheid Martijn Pijnenburg (D66) legt uit hoe zijn relatief kleine gemeente de markt heeft verleid om een complete woonwijk emissieloos bouw- en woonrijp te maken. “Emissieloos werken staat nog in de kinderschoenen. Elektrisch materieel is schaars en in ontwikkeling en zowel opdrachtgevers als aannemers ontdekken nog hoe alles werkt. Dus in plaats van simpelweg een tender met strenge duurzaamheidseisen in de markt zetten, hebben we opzettelijk gebruik gemaakt van marktconsultatie. We zijn met ontwikkelaars in gesprek gegaan om te kijken wat er nodig was om grote stappen te zetten in verduurzaming, wetende dat we in 2030 bepaalde doelstellingen willen behalen rondom emissieloos bouwen.”
Die manier van uitvragen bleek bepalend voor het verloop van het project. De bij Boskalis Nederland beschikbare kennis over emissieloos werken, gaf de gemeente handvatten om samen aan een concreet plan te werken. “Zo stonden we niet tegenover elkaar, maar samen aan de wieg van dit emissieloze deelproject”, vertelt Johan van der Hoek, directeur (infra) bij Boskalis Nederland. “We doen al jaren meer op het gebied van duurzaamheid dan wat opdrachtgevers van ons verwachten. Maar hier in Harderwijk kwamen de ideeën echt samen tot stand.”
Een gezonde risicoverdeling stond aan de basis van onze gezamenlijke leercurve.”
EERLIJKE RISICOVERDELING
Een gezonde risicoverdeling stond aan de basis van de gezamenlijke leercurve. Wie neemt welke verantwoordelijkheid in het proces? De aanleg van laadvoorzieningen is bijvoorbeeld een notoire uitdaging bij het aannemen van (grote) emissieloze werken. Naast de hoge aanlegkosten, kan de totstandkoming mede door toenemende netcongestie al snel drie jaar duren. Van der Hoek: “De gemeente heeft dit risico helemaal naar zichzelf toegetrokken door zelf de laadinfrastructuur en energie te verzorgen. Heel fijn voor ons in deze fase, maar ook een slimme investering voor andere deelprojecten in het gebied. Op onze beurt investeerden wij vanuit onze kennis en kunde in elektrische machines.”
GEZAMENLIJKE LEERSCHOOL
Eenmaal gestart in 2022, was het een kwestie van proberen en bijschaven. Een emissieloze bouwplaats op deze schaal is nieuw en vraagt om een andere denk- en werkwijze. Van der Hoek: “Zo liepen we in het begin aan tegen de beperkte accuduur van ons mobiele straatmakersmaterieel, waaronder elektrische shovels en trilstampers. Daar worden we nu steeds handiger in, bijvoorbeeld door te werken met slimme laadtijden en verwisselbare accu’s.”
Dergelijke ‘groeipijnen’ zien zowel opdrachtgever als -nemer als noodzakelijk kwaad om emissieloos werken goed in de vingers te krijgen. “De pijntjes die we nu samen kleinschalig kunnen oplossen, geven ons een voorsprong met oog op toekomstige en misschien nog veel grotere emissieloze projecten”, blikt Pijnenburg vooruit. “We zien deze samenwerking echt als een manier om samen te leren én de markt op gang te brengen.”
LANDELIJKE LANGETERMIJNVISIE GEWENST
Dat het lukt om dit deel van het project emissieloos uit te voeren, is volgens Pijnenburg en Van der Hoek mede te danken aan de gezamenlijke stip op de horizon. Een stip die de landelijke overheid wat hen betreft iets scherper op het netvlies mag krijgen. Pijnenburg: “Wat wij hier samen doen is prachtig en toonzettend, getuige de vele delegaties die komen kijken hoe we hier pionieren met emissieloos bouwen. Maar hoe wordt continuïteit in deze manier van werken gewaarborgd? Die vraag is van groot belang.”
En daar ontbreekt het volgens beide heren aan een heldere implementatie van de roadmap richting volledig emissieloos bouwen. In 2023 tekenden onder meer de Rijksoverheid, provincies, waterschappen, gemeenten en brancheorganisaties in de bouw het Landelijk Convenant Schoon en Emissieloos bouwen (SEB). Daarmee committeren ze zich aan ambitieuze doelen richting een emissieloze bouwsector in 2030. Van der Hoek: “Maar ondoorzichtig landelijk beleid werkt als een rem op de ontwikkelingen. Het ene project wordt 80% emissieloos uitgevraagd en het volgende ineens 0%. Die wisselende toon maakt langetermijninvesteringen in elektrisch materieel – met vaak lange afschrijvingstermijnen tot 20 jaar – erg risicovol.”
“Een haalbare routekaart voor emissieloos bouwen mét commercieel draagvlak zou fijn zijn”, voegt Pijnenburg toe. “Waarbij rekening wordt gehouden met zaken als beschikbare techniek en stapsgewijze uitbreiding van het energienet. En dan is het zaak dat daar ook daadwerkelijk aan wordt vástgehouden. Aan kortetermijnvisies die keer op keer (campagne-gestuurd) geparkeerd worden, hebben we weinig.”
Emissieloos bouwen: makkelijk is het misschien niet, maar het kan wél, bewijst deze leerzame samenwerking tussen Boskalis Nederland en de gemeente Harderwijk. “We zien de toekomst – waarin een duurzamere bouwplaats steeds vanzelfsprekender wordt – rooskleurig tegemoet.”
Tekst: Tom van Velzen
